In het boek Avondland en Identeit behandelt Sid Lukkassen in het Hoofdstuk ‘een zielsdiep gat in de Westerse beschaving’ de problematiek van Cartesiaanse causaliteit en de menselijke ziel. Dit begint bij ons met een chipszakje en kapitaalopbouw. Daarna loopt het gesprek voor Café Weltschmerz naar de coöperaties van Schulze-Delitsch en Raiffeisen uit de 19e eeuw. Het sluitstuk ligt bij de vraag naar het verschil tussen de mens als biologische machine en de mens behept met een ziel.

Cartesiaanse causaliteit sluit het transcendentale uit. Dat is niet binnen de wereld van causaliteit te plaatsen. Dat heeft tot gevolg gehad dat God buiten de structuur van de logica geplaatst is. Zo speelt Hij geen rol meer in het rationele denken. Sid lijkt een wat gedetermineerd beeld van de wereld en het universum te hanteren. Ik wijk daarvoor terug. Het gaat mij niet om de vraag om te komen tot een oplossing op de vraag of deze wereld gedetermineerd is. Het gaat er mij om te zien hoe een analyse van menselijk handelen in de realiteit tot stand kan komen.

De Duitse socioloog Max Weber biedt hiervoor een interessante mogelijkheid. Hij introduceert de term ‘doelrationationaliteit’. Dit betekent dat de mens “welbewust, doelgericht gedrag” vertoont. Daarbinnen maakt hij”als gevolg van verwachtingen of gedrag van andere objecten en mensen, een afweging van doelen en middelen”. In plaats van een gedetermineerde structuur ligt nu de wereld open. U weet immers goed waarom u iets wilt bereiken. U weet ongeveer wat u daarvoor nodig hebt. Kortom, u weet ongeveer hoe u het doel moet bereiken. Hoe beter u dat weet hoe meer voorbereidt u bent en hoe groter de kans van slagen.

Dit opent de mogelijkheid voor mensen om hun gedrag te veranderen, om zich aan te passen aan een nieuwe realiteit. Het geeft de mogelijkheid te leren van fouten in plaats van te accepteren een klein radertje in een universum te zijn. Het schept de mogelijkheid om in samenwerking met anderen van koers te veranderen, elkaar te ondersteunen, nieuwe wegen in te slaan. Belangrijker, het verschil tussen een mens als biologische machine of als mens behept met een ziel kan geleefd worden in de realiteit zoals u die dagelijks ziet. Enfin, veel kijkplezier! Interessant? Deel het en laat weten wat je ervan vindt!

%d bloggers liken dit: